DEHB’nin Nedenleri: Genetik mi, Çevresel mi?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk çağında başlayan ve yetişkinliğe kadar devam edebilen karmaşık bir nörogelişimsel bozukluktur.Ancak şu soru yıllardır hem bilim insanlarının hem de ailelerin aklını kurcalar:

“DEHB’nin nedeni genetik mi, yoksa çevresel mi?”

🧠 DEHB’nin Kökenine Genel Bakış

DEHB tek bir nedene indirgenemeyen, hem biyolojik hem de çevresel etkilerin birleşiminden doğan bir durumdur.Bazı bireylerde genetik yatkınlık baskınken, bazılarında çevresel faktörler belirleyici olabilir.

Beyin işlevleri, dopamin dengesizliği ve dikkat kontrolü mekanizmaları bu karmaşık tabloyu oluşturur.

🧬 Genetik Faktörler: DEHB Kalıtımsal mı?

Bilimsel araştırmalar, DEHB’nin yüksek oranda genetik bir temele sahip olduğunu ortaya koymaktadır.Eğer bir ebeveynde DEHB varsa, çocuğunda görülme olasılığı %70’e kadar çıkmaktadır.

🔹 DEHB ile İlişkili Genler

• DAT1 (dopamin taşıyıcı geni)

• DRD4 ve DRD5 (dopamin reseptör genleri)

• SLC6A3 (nörotransmitter düzenleyici gen)

Bu genlerdeki farklılıklar, beynin dikkat, dürtü kontrolü ve motivasyon merkezlerinde işlevsel değişimlere neden olabilir.

🧩 İkiz çalışmaları da bu durumu destekler:Tek yumurta ikizlerinden birinde DEHB varsa, diğerinde görülme oranı %75’tir.

🌍 Çevresel Faktörler: Doğumdan Sonraki Etkiler

Genetik yatkınlık önemli olsa da, çevresel koşullar DEHB’nin şiddetini ve ortaya çıkma ihtimalini belirgin şekilde etkiler.

📅 Gebelik ve Doğum Döneminde Risk Faktörleri

• Anne karnında sigara, alkol veya madde kullanımı

• Erken doğum veya düşük doğum ağırlığı

• Gebelikte stres ve yetersiz beslenme

👶 Çocukluk Döneminde Etkili Faktörler

• Kurşun gibi toksik maddelere maruz kalmak

• Uzun süreli ekran kullanımı

• Düzensiz uyku, fiziksel aktivite eksikliği

• Aile içi çatışmalar, travmalar veya ilgisizlik

🌱 Bu faktörler, genetik yatkınlığı “tetikleyen çevresel ateşleyiciler” olarak görülür.

⚖️ Genetik mi Daha Güçlü, Çevre mi?

Bilimsel olarak, DEHB’nin nedeni ne sadece genetik ne de yalnızca çevreseldir.Her iki faktör birbirini etkiler:

Etken	Rolü	Etki Düzeyi
🧬 Genetik	Yatkınlığı belirler	%60–70
🌍 Çevresel	Ortaya çıkışı tetikler	%30–40

🧠 Kısacası: Genler zemini hazırlar, çevre tuşlara basar.

💡 DEHB Riskini Azaltmak İçin Öneriler

1. 🚭 Gebelikte sigara, alkol ve uyuşturucudan uzak durun.

2. 🥦 Beslenme düzenine dikkat edin. Omega-3, demir ve çinko, beyin gelişimini destekler.

3. 📺 Ekran süresini sınırlayın. Çocuklarda 2 saatten fazla ekran maruziyeti dikkat süresini kısaltır.

4. 🛌 Uyku ve rutin çok önemlidir.

5. 💬 Aile içi iletişimi güçlendirin. Stres, DEHB semptomlarını artırabilir.

🌿 Sonuç

DEHB, genetik temeli olan ama çevre tarafından şekillendirilen bir durumdur.Genetik yatkınlığı tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da, çevresel önlemlerle belirtileri kontrol altına almak mümkündür.

🔑 Unutmayın: Genetik kader değildir — çevre, bu kaderin yönünü değiştirir.